Şehir ve Mimari Öneriler

ŞEHİR - MİMARİ ÖNERİLER
ÖNCE KENDİMİZİ SORGULAMAK!
Nereden geldik, niçin yaratıldık, nereye gidiyoruz? Şu kâinattaki varlığımızın ve hayatımızın manası nedir? “Hesaba çekilmeden önce, kendinizi hesaba çekiniz” hadis-i şerifi bize kendimizi sorgulamayı emrediyor. Kendimizi ve çevremizi bu sualle sorgulayarak tefekküre daldığımız zamanlarda, “iç Dünya’mıza çekilip “nefs”imizle baş başa iken şehrin en kalabalık meydanlarında bile olsak çevremizden tecrit olarak kendimiz yalnızlaştığımızda, yalnız olduğumuzda... Sessizlik acı verir. Ama şifadır.
1. DİRİLİŞ KENDİ İNANÇ VE KÜLTÜREL KODLARIMIZLA OLACAK!
Yaklaşık iki asırdır toplumumuzun değerleriyle, gelenek ve kültürüyle ilişkisi koptu. Yerine gayrı Müslimlerin/batının uydusu olacak yeni bir toplum inşa edilmek istendiyse de bu da tam olarak başarılamadı!
Kendi kültür kodlarımızdan, inanç köklerimizden de bu toplumu yeniden dirilişe yöneltmeyi denemedik! Dindarlık muhafazakârlığa(!) doğru evrilirken, Kemalizm de –laik bakışla da olsa- dinle uzlaşma yolunu seçti. Artık hiç kimse kendisi değil…
Ama kendisini arayan bu milletten İslam dünyası da medet ummakta! Anadolu kıtasının ayağa kalkması ancak yalın İslamî özünü kavrayıp, hayatını inancına göre düzenlemekte yatıyor…
2. DİKEY ŞEHİR PARADİGMASI TERKEDİLMELİDİR!
Yeni bir şehirleşme modeli gereklidir. İleri teknoloji, yetişmiş ekip ve ekipman gerektiren gökdelenler -yalnızlaşanların ölüm kutuları- yerine galaksi tipi planlı bir şehirleşme modeliyle az katlı, mütevazi, kendi imkanlarıyla herkesin evini yapabileceği kolaylıklar sağlayan bir değişim kaçınılmazdır. Dikey şehir paradigması terkedilerek, yatay ve yavaş şehir modeline geçiş sağlanmalıdır. Şehirlerin aidiyet, asayiş ve ulaşım gibi temel meselelerinin halli yeni şehir modelinde saklıdır.
3. ŞEHİR FELSEFE İLİŞKİSİ
Şehir felsefeye muhtaçtır; felsefenin şehre muhtaç olması gibi..
Külli bilgi olarak hikmet, insanlığın ortak mirası olduğu gibi, her kültürün hikmetten taşıdığı bir pay vardır. Bu pay zaman (tarih) ve mekân (coğrafya) kalıpları içinde kendini yeniler. Her kültür ve medeniyet, hikmeti kendi kalıpları içinde kavrar, ifade eder ve anlamlandırır. Yerellik, bu manada evrenselin özel şartlara tâbi olarak dile gelmesi, yeniden okunmasıdır.
ŞEHRİ MERKEZİNDEN OKURUZ!
Şehrin meydanı, ticaretin, inancın, sanatın, velhasıl şehri şehir yapan tüm değerlerin meydanıdır. Merkezinde şehri remzeden neyse, o medeniyeti bu remzden okumak mümkündür. Kapitalizmin kaleleri plazalar mı? Minare ve kubbeleriyle insana saygılı abideler mi?
5. MARMARA DEPREMİNİN BEKLENENDEN VAHİM NETİCELERİ OLABİLİR!
1.derecede deprem kuşağındaki Marmara Bölgesine nüfusun üçte birini yerleştiren ve ülke sanayisinin de neredeyse yarısının yer aldığı-yönetildiği bir bölge veya çevre planı tasavvur edilebilir mi? Muhtemel bir Marmara depreminde oluşacak tahribatın vahametini anlatmaya gerek var mı?
6. GÖKDELEN TİPİ KONUT LİTERATÜRDE VAR MI?
Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde konutlar, ahşap, kerpiç ve diğer doğal malzemelerden 1 ve 2 katlı yapılmakta iken” bizde ucube gökdelenlerdeki konutlar “home ofis” veya “residence” illüzyonuyla en makbul yaşanacak yerler olarak lanse ediliyor. Merkezi ve yerel yönetimler bunların önünü açıyor, yeni yetme muhafazakâr yap-satçılar da “birileri gelir dünyayı değiştirir” şeklinde yarı tanrısal sloganları ile rantları devşiriveriyorlar.
7. BAHÇELİ EVLER Mİ, YOKSA GÖKDELENLER Mİ DAHA İYİ BİR HAYAT SUNAR?
En güzel yaşanacak mekânlar ayağın toprağa değdiği, mahremiyetin muhafaza edildiği “bahçeli müstakil ev” ler iken, bazı idareciler “bunları çöküntü ,döküntü, yıkıntı alanları” diye niteleyerek yıkıp, “kentsel dönüşüm” mucizesiyle(!) çevresi yeşil alanlarla dolu nadide gökdelenler(!) yapmanın faziletinden ve bu çözümün kaçınılmaz ihtiyaç olduğundan bahsederler.. Çıldırmış bunlar!
8. PALYATİF ÇÖZÜMLER ŞEHİRLERİMİZİ KURTARAMAZ!
Şehirlere asgari 50 yıl geçerli olacak ve asla değiştirilmeyecek imar planları yapıp, hedef nüfus limiti konulmadıkça hangi palyatif çözüm getirilirse getirilsin, mevcut meselelere bir çare olamayacaktır! Memleketimizde merkezi veya mahalli idareci değiştikçe imarla alakalı kanun, yönetmelik, plan ve plan notlarını değiştiren bu işleyiş bizatihi meselelerin kaynağını oluşturmaktadır...
9. OSMANLI YILDIZ KÜMESİ ŞEHİR MODELİ YEGÂNE ÇÖZÜM YOLUDUR!
Kentsel dönüşüm faaliyetleri; esas itibariyle şehrin yoğunluğunu ve dikeyliğini artırmakta olan, deprem güvenliğini yegâne amaç edinen ve palyatif çözümlerle günü kurtarmaya yarayan geçici istihdam araçlarıdır. Kalıcı çözüm ise şehri ulaşılabilir ve erişilebilir büyüklükte tutmak, bunu sağlarken şehri birbirinden güzel ve bağımsız yıldızlar misali 20.000, 30.000, 50.000, 100.000 nüfuslu küçük şehirlere bölerek gelişim ve değişimi kontrol edilebilen, içme suyu, asayiş ve ulaşımı sorun olmaktan çıkan bir şehir modeline geçilmesidir.
10. KENTSEL DÖNÜŞÜM YERİNE YERİNDE DÖNÜŞÜM
“Kentsel dönüşüm” yerine “yerinde dönüşüm”! Mevcut binaların komşuluk ve mahremiyet ilişkileri örselenmeden, bağımsız bölüm sayısı ve yoğunluğu arttırılmadan, yıkılıp yerine aynı büyüklükteki binayı yapacak bir model; “yerinde dönüşüm modeli” geliştirilmelidir.
11. YERİNDE DÖNÜŞÜMLE GELENEKESEL ŞEHİR MODELİNE GEÇİLMELİDİR!
Yerinde dönüşüm modelinde mevcut şehirlerdeki yapı dokusu seyreltilerek kazanılan ortak alanlara kendi şehircilik modelimizdeki camii merkezli ve çarşısı, okulu, sosyal alanları ve diğer ortak mekânlarıyla bir geleneksel şehir modeline geçilmelidir.
12. YERİNDE DÖNÜŞÜMLE KONUT EDİNME HAKKINA SAYGILI OLMAK!
Kentsel dönüşüm yerine, yerine dönüşüm yapılırken insanların konut edinme haklarının, tıpkı hava almak, su içmek ve binek sahibi olmak gibi vazgeçilmez ve devredilmez haklar olduğunu kabul ederek İnsanların, ailelerin barınma ihtiyaçları üzerinden müteahhitlere rant aktarma yönteminden vazgeçilmesi gerekir.
13. DİKEY YAPILAŞMA MEMLEKETİMİZE BÜYÜK BİR EK MALİYET GETİRMİŞTİR!
Binalar inşa edilirken seçilen malzeme ile hedeflenen bina ömrü paralellik arz etmelidir. Betonarme binaların ortalama ömrü 80-100 yıl iken, daha 30 yıl dolmadan yıkılarak yerine yenisini yapmak büyük bir kaynak israfına yol açmaktadır. Ekonomik ömrünü tamamlamamış binalar yıkılarak yerine hisar içine alınmış, gettovari, daha yoğun ve dikey yapılaşma içeren ve yeni plan gereği genişletilen yolları, ilave viyadükleri ve yeni altyapı yatırımlarıyla doğru kurgulanmamış kentsel dönüşüm memleketimize oldukça büyük bir maliyet yüklemiştir.
Senior Architect / Urbanist / Author
- Mehmet Osmanlıoğlu -
